فتنه در قرآن ونهج‏البلاغه

اصل فتنه در لغت به معناي سوزانيدن در آتش است و معاني ديگر و استفادههاي گوناگون آن همه به آن بازگشت ميکند، مانند امتحان و اختبار، گمراهي و گناه، فضيحت و عذاب و آشوب و اختلاف.

در قرآن و نهج البلاغه از دو نوع فتنه سخن به ميان آمده است:
1. به معناي امتحان الهي يا کيفري که خداوند به گنهکاران ميدهد،
2. به معني آشوب و طغيان و ايجاد اختلال در نظم و ثبات جامعه که به وسيله قدرتطلبان و آشوبگران به وجود ميآيد.
فتنه به معناي اول کار خداوند است و آثار تربيتي دارد و افراد را به تلاش و کوشش و اصلاح حال خود وادار ميسازد و اين معنا در موارد متعددي از قرآن کريم آمده است مانند:
احسب الناس ان يترکوا ان يقولوا آمنا و هم لايفتنون و لقد فتنا الذين من قبلهم. (سوره عنکبوت، آيه 1)
آيا مردم گمان ميکنند که به صرف اينکه بگويند ايمان آوردهايم، به حال خود رها ميشوند و مورد امتحان قرار نميگيرند؟ همانا امتهاي پيشين را هم امتحان کرديم.
و اتقوا فتنه لاتصيبن الذين ظلموا منکم خاصه. (سوره انفال، آيه 25)
و بترسيد از فتنهاي که فقط به ظالمان از شما نميرسد.
فتنه به اين معني شامل نعمتهاي الهي هم ميشود مانند اموال و اولاد که وسيله امتحان و آزمون الهي قرار ميگيرند. زيرا همانگونه که پيش از اين گفته گاهي خداوند با دادن نعمت بندگان خود را مورد آزمايش قرار ميدهد.
فتنه به معناي دوم نيز که همان آشوبگري و به هم ريختن نظم و آرامش در جامعه است، در قرآن کريم آمده و از آن به عنوان چيزي که بدتر و شديدتراز آدمکشي است ياد شده و جامعه اسلامي به جنگ با عاملان فتنه فراخوانده شده است :
الفتنه اشد من القتل. (سوره بقره، آيه 191فتنه سختتر از کشتار است.
و قاتلوهم حتي لاتکون فتنه. (سوره بقره، آيه 193) با آنان بجنگيد تا فتنهاي باقي نماند.
اميرالمومنين (ع) در اشاره به اين دو نوع فتنه که يکي کار خدا و ديگري کار آشوبگران است، ميفرمايد:

لايقولن احدکم اللهم اني اعوذبک من الفتنه لانه ليس احد الا و هو مشتمل علي فتنه و لکن من استعاذ فليستعذ من مضلات الفتن. فان الله سبحانه يقول: «و اعلموا انما اموالکم و اولادکم فتنه.» و معني ذلک انه سبحانه يختبر عباده بالاموال و الاولاد.
هيچ يک از شما نگويد خداوندا به تو پناه ميبرم از فتنه زيرا هيچ کس
نيست مگر اينکه او را فتنهاي است. کسي که ميخواهد به خدا پناه ببرد، از فتنه هاي گمراه کننده پناه ببرد. زيرا خداوند فرموده:«بدانيد که اموال و اولاد شما فتنه هستند.» و معناي آن اين است که خداوند بندگان خود را با اموال و اولاد امتحان ميکند.
بحثهايي که در نهج البلاغه راجع به فتنه آمده بيشتر ناظر به معناي دوم آن است که به وسيله آشوبگران و فرصت طلبان ايجاد ميشود و زمينه را براي سقوط و هلاک جامعه مهيا ميسازد.
اميرالمومنين (ع) که خود قرباني فتنه هايي شد که پس از رحلت رسولخدا (ص) به وجود آمد، جامعه را از افتادن در مسير فتنه برحذر ميدارد و هشدارهاي لازم را ميدهد و براي اينکه مردم آگاهي لازم داشته باشند، کيفيت پيدايش فتنه و شگردهاي فتنه گران و خطرهاي آن براي جامعه و راه مقابله با آن را تذکر ميدهد.
چگونه يک فتنه در جامعه پيدا ميشود و سبب ناامني و آشوب و به هم ريختن نظم و قانون و از بين رفتن ارزشهاي پذيرفته شده جامعه ميگردد؟
به عقيده امام فتنه از هواپرستيها و قانونشکنيهاي جماعتي شروع ميشود که براي رسيدن به هدفهاي نامشروع خود، حق و باطل را درهم ميآميزند و فريبکارانه وارد عمل ميشوند:
انما بدء وقوع الفتن اهواء تتبع و احکام تبتدع يخالف فيها کتاب الله و يتولي عليها رجال رجالا علي غير دين الله: فلو ان الباطل خلص من مزاج الحق لم يخف علي المرتادين و لو ان الحق خلص من لبس الباطل انقطعت عنه السن المعاندين. خ 50 نهج البلاغه
همواره آغاز پيدايش فتنه ها پيروي از هواهاي نفساني و پيدايش قوانين مجعول و بدعت گونه است قوانيني که با کتاب خدا مخالف است و جمعي برخلاف دين خدا به حمايت ازآن برمي خيرند. اگر باطل از آميخته شدن با حق نجات مييافت، بر حقيقت جويان پوشيده نميماند و اگر حق از آميزش با باطل خلاص ميشد، زبان معاندان از آن قطع ميگرديد.
همچنين امام هشدار ميدهد که شروع فتنه و پيدايش نطفه آن به صورت آرام و مخفيانه است و به طور خزنده پيش ميرود و گسترش مييابد. بنابراين لازم است که در همان آغاز، با عوامل آن قاطعانه برخورد کرد و پايداري و استقامت نمود:
و تثبتوا في قتام العشوه اعوجاج الفتنه عند طلوع جنينها و ظهور کمينها و انتصاب قطبها و مدار رحاها تبدء في مدارج خفيء و توول الي فظاعه جليه. شبابها کشباب الغلام و آثارها کاثارالسلام يتوارثها الظلمه بالعهود.
خ 151 نهج البلاغه
با احتياط و بصيرت گام برداريد به هنگام برخاستن گرد و غبار حادثه هايي که نميتوان به درستي واقع آن را درک کرد و در هم پيچيدن فتنه ها به هنگام تولد نوزاد آن و آشکار شدن باطن آن و برقرار شدن قطب و مدار آسياي آن فتنه هايي که از مراحل ناپيدا شروع ميشوند و به مرحله شديد و روشن ميرسند. رشد آنها مانند رشد نوجوان و آثار آن مانند آثار سنگ سخت و محکم است. ستمکاران آن را با پيمانهايي که دارند از يکديگر ارث ميبرند


آثار وعواقب نامطلوب فتنه ها از زبان امير المومنان علي ع
آنگاه امام آثار و عواقب نامطلوب فتنه را پس از پاگرفتن و بزرگ شدن بيان ميکند:
ثم ياتي بعد ذلک طالع الفتنه الرجوف و القاصمه الزحوف فتزيغ قلوب بعد استقامه و تضل رجال بعد سلامه و تختلف الاهواء عند هجومها و تلتبس الاراء عند نجومها. من اشرف لها قصمته و من سعي فيها حطمته...
خ 151نهج البلاغه
سپس بعد از آن، دولت فتنه وحشتآور که شکننده و نابودکننده است فراميرسد. پس قلبها پس از استواري ميلغزند و مردان پس از درستي و سلامت گمراه ميشوند و افکار به هنگام هجوم آن پراکنده و انديشه ها
پس از آشکار شدن آن دچار شک و ترديد ميگردند. کسي که به مقابله با آن برخيزد و پشتش را ميشکند و کسي که در آن کوشش کند هلاک ميشود.
مطلب مهم ديگري که دربارهي فتنه در سخنان امام آمده است، کيفيت برخورد با آن و عکس العملي است که هنگام بروز فتنه بايد نشان داد.
امام ميآموزد که وقتي نشانههاي فتنه آشکار شد اولين و آسانترين کار اين است که با فتنه گران همکاري نشود.
در فتنه ها همچون شتر کم سن و سال باش که نه پشتي دارد که سوار شوند و نه شيري که بدوشند.
فلا تکونوا انصاب الفتن و اعلام البدع و الزموا ما عقد عليه حبل الجماعه.
کلمات قصار حکمت 1
نشانه هاي فتنه و پرچمهاي بدعت نباشيد و به آنچه ريسمان اکثريت مردم به آن بسته شده است ملتزم باشيد.
اليمين و الشمال مضله و الطريق الوسطي هي الجاده عليها باقي الکتاب و آثار النبوه.
انحراف به راست و چپ مايه گمراهي است و راه وسط و مستقيم همان جاده حق است و قرآن و آثار نبوت بر همين راه است. خ 16 نهج البلاغه
منبع سايت تبيان

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 10 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .