قرآن درکلام امام حسن مجتبی (ع)

medium_emam-hasan5.jpg
امام حسن (ع): قرآن، ظاهرش زيبا و شگفت انگيز و باطنش عميق است.
يكي از رسالت‌هاي مهم امامان معصوم تبليغ دين، بيان احكام و تفسير قرآن است. ميراث قرآني باقي مانده و ارزشمند وجود مبارك امام حسن مجتبي(عليه السّلام) از نمونه‌هاي اعلي و عظيم ذخاير تفسيري معصومان(عليهم السّلام) است. در اين مقاله با نگرش قرآني و تفسيري امام حسن مجتبي(عليه السّلام) آشنا مي‌شويم.

medium_232_1167.jpg
منزلت و پيشوايي قرآن در زندگي:

قرآن در آيات فراواني به بيان منزلت رفيع و شأن والاي خويش پرداخته است تا هيچ كس حجتي در رويگرداني از قرآن نداشته باشد و كسي هم كه به قرآن روي مي‌آورد، با معرفت و بينش در وادي آن گام نهد. اهل بيت: كه عارف به حقيقت قرآن هستند، همپاي آن، اين منزلت و فضيلت را به خوبي تبيين كرده‌اند. اينك نمونه‌اي از سخنان امام حسن مجتبي(عليه السّلام) در اين خصوص ذكر مي‌شود:
اربلي از امام حسن(عليه السّلام) نقل مي‌كند كه فرمود: در اين قرآن، چراغ‌هاي نور و شفاي سينه‌هاست. پس بايد سالك، در نور آن سلوك كند و با اين ويژگي، دل خود را لگام زند؛ زيرا اين انديشيدن (و از نور قرآن بهره‌بردن) حيات دل بيناست؛ همان سان كه آدمي در تاريكي ها، با (تابش) نور، روشنايي مي‌گيرد.[۱[
ديلمي مي‌گويد: امام حسن(عليه السّلام) فرمود: در دنيا جز اين قرآن، چيزي باقي نمانده است. پس آن را امام خود قرار دهيد تا شما را به هدايت (فطرتتان) راهنمايي كند. سزاوارترين مردم به قرآن، كسي است كه به آن عمل مي‌كند؛ هر چند آن را حفظ نكرده باشد و دورترين مردم از قرآن، كسي است كه به آن عمل نمي‌كند؛ هر چند آن را بخواند.[۲[

در اين حديث، مقصود امام حسن(عليه السّلام) اين است كه قرآن كريم را امام خويش در سيره عملي و زندگاني قرار دهيد و بر اساس آن عمل كنيد.
قرآن ، قاضي اعمال در قيامت:

امام حسن(عليه السّلام) فرمود: اين قرآن در روز قيامت مي‌آيد، در حالي كه راهبر است و پيش برنده؛ مردمي را كه حلال خدا را حلال، و حرام خدا را حرام گرفته‌اند و به متشابهات قرآن، ايمان آورده‌اند، به بهشت رهنمون مي‌شوند و مردمي را كه حدود و احكام الهي را تباه كرده‌اند و حرام‌هاي خدا را حلال گرفته‌اند، به آتش مي‌راند.[۳[

و نيز مي‌فرمود: هر كس درباره قرآن، با رأي و پيش داوري خود سخن گويد و تفسير كند، گر چه حق باشد، باز گناه كرده است. [4 [
پاداش قرائت قرآن:

قطب الدين راوندي در كلامي از امام حسن(عليه السّلام) نقل مي‌كند كه فرمود: « من قرأ القرآن كان له دعوة مجابة امّا معجّلة و إمّا مؤجّلة؛[۵] هر كس قرآن بخواند، يك دعاي مستجاب دارد، يا زود يا دير.
قرآن و اهل بيت (عليهم السّلام):

عن الحسن بن علي(عليه السلام) انه حمدالله تعالي و اثني عليه و قال: وَ السّابِقُونَ اْلأَوّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرينَ وَ اْلأَنْصارِ وَ الّذينَ اتّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ([۶] فكما أنَّ للسّابقين فضلهم علي من بعد هم كذلك لأبي علي بن أبي طالب(عليه السّلام) فضيلته علي السّابقين بسبقه السّابقين … و عَلَّمَ رسول الله(صلّي الله عليه و آله و سلّم) النّاس الصّلوات فقال: قولوا: اللّهم صلّ علي محمّد و آل محمّد كما صليت علي إبراهيم و آل إبراهيم أنّك حميد مجيد، فحقّنا علي كلّ مسلم أن يصلّي علينا مع الصّلاة فريضة واجبة من الله، وَ أحلَ الله الرسوله الغنيمة و أحلّها لنا و حرّم الصّدقات عليه و حرّمها علينا، كرامة أكرمنا الله و فضيلة فضّلنا الله بها؛
حسن بن علي(عليه السّلام) پس از حمد و ثناي خداوند فرمود : و پيشگامان نخستين از مهاجران و انصار، كساني كه با نيكوكاري از آنان پيروي كردند، پس همچنان كه پيشگامان بر كساني كه پس از آنان هستند، برتري دارند، پدرم علي بن ابي طالب(عليه السّلام) نيز ـ چون پيشتاز پيشگامان است ـ بر پيشتازان برتري دارد … و رسول خدا(صلّي الله عليه و آله و سلّم) صلوات را به مردم آموخت و فرمود : بگوييد: خدايا! بر محمّد و آل محمد درود فرست؛ چنان كه بر ابراهيم و آل ابراهيم درود فرستادي، همانا تو ستوده بزرگواري. پس حق ما بر هر مسلماني، به عنوان يك فريضه واجب خداوندي، اين است كه در تشهّد هر نمازي، بر ما صلوات فرستد. و خدا غنايم را براي پيامبر خود حلال كرد و براي ما نيز، و صدقات را بر او حرام كرد و بر ما نيز، اين‌ها كرامت و فضيلتي از خدا بر ماست».[۷[
علامه مجلسي مي‌گويد: امام حسن ضمن خطبه‌اي فرمود: أنا من أهل البيت الّذين افترض الله مودّتهم علي كلَّ مسلم. فقال: ) قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَ مَنْ يقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فيها حُسْنًا فاقتراف الحسنة مودتنا اهل البيت» من از خانداني هستم كه خداوند متعال مودت آنها را بر هر مسلماني واجب نموده و به پيامبر خويش فرموده: قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى} و منظور خداوند متعال از اقتراف حسنه (اكتساب نيكيها) مودت ما اهل بيت است.
تفسير آيات قرآني:
سيره و روايات تفسيري باقي مانده از كريم اهل بيت امام حسن مجتبي(عليه السّلام) بسيار ارزشمند است و دست مايه بسيار مهم براي مفسّران و علاقه‌مندان به تفسير قرآن به شمار مي‌رود. ما به اختصار نمونه‌هايي را ذكر مي‌كنيم:
۱- امام حسن مجتبي(عليه السّلام) در تفسير آيه شريفه ) إِنّا كُلّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍٍ([۱۰]; فرمود: يعني ما هر چيز را (براي دوزخيان نيز) به اندازه اعمالشان آفريده‌ايم.[۱۱[

۲- امام حسن مجتبي(عليه السّلام) در تفسير آيه شريفه ) وَ أَدْبارَ السّجُودِ ([۱۲] فرموده است: مقصود آن دو ركعت نماز مستحبي پس از نماز مغرب است.[۱۳[

۳- علي بن عيسي اربلي مي‌گويد: شيخ كمال الدين طلحه گفت: خداي عزّوجلّ به امام حسن مجتبي(عليه السّلام) در تبيين امور و مقاصد اموري كه به تدبير آنها مي‌پرداخت، فطرتي تيز و ژرف نگر روزي كرده و براي اصلاح پايه‌ها و مباني دين، هوشمندي استواري به او بخشيده و سرشتي ويژه او كرده بود كه خميره آن، سرشار از صور و معاني دانش بود .... پس با انديشه در خور ستايش و قريحه خود، با رستگاري ميوه‌هاي اهداف دنبال شده را مي‌چيد، و در مسجد رسول خدا(صلّي الله عليه و آله و سلّم) مي‌نشست، و مردم در اطرافش حلقه مي‌زدند، و سخناني مي‌گفت كه سوز عطش سؤال كنندگان را درمان مي‌كرد و دستاويز گويندگان مخالف را مي‌بريد.[۱۴[

به عنوان نمونه، ابوالحسن علي بن احمد واحدي با سند خود، روايت مي‌كند كه مردي گفت: من وارد مسجد مدينه شدم و ديدم مردم دور يك نفر گرد آمده‌اند و او از رسول خدا(صلّي الله عليه و آله و سلّم) سخن مي‌گفت. به او گفتم: مرا از تفسير آيه شريفه وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ( [۱۵] آگاه كن. گفت: بله، امّا «شاهد»، روز جمعه است و «مشهود»، روز عرفه. از او گذاشتم، و به يك نفر ديگر (كه مردم اطرافش بودند و سخن مي‌گفت) رسيدم. و همان سؤال را پرسيدم، گفت: بله، امّا «شاهد» ، روز جمعه است و «مشهود»، روز عيد قربان. از او نيز گذاشتم، و نزد جواني كه صورتش همچون طلاي سرخ مي‌درخشيد و از رسول خدا(صلّي الله عليه و آله و سلّم) سخن مي‌گفت، رسيدم و همان سؤال را پرسيدم، گفت: آري، امّا «شاهد»، محمّد(صلّي الله عليه و آله و سلّم) است و «مشهود»، روز قيامت. آيا نشنيدي كه خداي سبحان مي‌فرمايد: «اي پيامبر ! ما تو را شاهد فرستاديم»[۱۶] و نيز فرمود: «آن روز، روزي است كه مردم را براي آن گرد مي‌آورند و ان، روز «مشهود» است. (كه جملگي در آن حاضرند).[1۷ [پرسيدم: اوّلي كيست؟ گفتند: ابن عبّاس، و پرسيدم: دومي كيست؟ گفتند: ابن عمر، و پرسيدم: سومي كيست؟ گفتند: حسن بن علي بن ابي طالب(عليه السّلام)، و پاسخ حسن(عليه السّلام) از همه بهتر بود.[۱۸[

۴- در تفسير آيه شريفه ) في أَيّ‏ِ صُورَةٍ ما شاءَ رَكّبَكَ( [۱۹] آمده كه ابن شهر آشوب مي‌گويد: شيرازي در كتابش، با سند خود نقل كرده است كه حسن بن علي بن ابي طالب(عليه السّلام) درباره آيه شريفه مذكور فرمود: خداي سبحان، علي بن ابي طالب(عليه السّلام) را در صلب ابوطالب، به صورت محمّد(صلّي الله عليه و آله و سلّم) آفريد ; از اين رو، شبيه‌ترين مردم به رسول خدا(صلّي الله عليه و آله و سلّم) علي(عليه السّلام) بود، و حسين بن علي(عليه السّلام) شبيه‌ترين مردم به فاطمه(سلام الله عليها) است و من شبيه‌ترين مردم به خديجه كبري۳ هستم.[۲۰[

۵- در فضيلت قرائت سه آيه آخر سوره حشر از امام حسن(عليه السّلام) نقل شده كه آن حضرت فرمود:
هر كس چون صبح كند و سه آيه آخر سوره حشر را بخواند و در آن روز بميرد، مهر شهدا (بر پرونده‌اش) خواهد خورد، و چون شب كند و بخواند و در آن شب بميرد نيز ممهور به مهر شهدا مي‌شود.[۲۱[
پي نوشتها :
۱ . كشف الغمة، ج۱، ص۵۷۳؛ بحارالانوار، ج۷۸، ص۱۱۲ و ج۹۲، ص۳۲٫
۲ . إرشاد القلوب ديلمي، ص۷۹٫
۳ . كشف الغمة، ج۱، ص۵۳۷؛ موسوعة كلمات الامام الحسن(عليه السّلام)، ص۳۶۴٫
۴ . موسوعة كلمات الامام الحسن(عليه السّلام)، ص۳۶۵٫
۵ . مهج الدعوات، ج۲۴، ح۳۱؛ بحارالانوار، ج۹۲، ص۲۰۴، ح۳۱٫
۶ . توبه / ۱۰۰٫
۷ . تفسير فرات كوفي، ص۱۶۹، ح۲۱۷٫
۸ . شوري /۲۳٫
۹ . بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۳۲، ح۲۶٫
۱۰. قمر / ۴۹٫
۱۱ . التوحيد، شيخ صدوق، ص۳۸۲، ح۳۰٫
۱۲ . ق /۴۰٫
۱۳ . مستدرك الوسائل، ج۳، ص۶۲، ح۳۰۲۹٫
۱۴ . ر.ك: موسوع كلمات الامام الحسن(عليه السّلام)، ص۳۷۳ـ۳۷۴
۱۵ . بروج / ۳٫
۱۶ . احزاب / ۴۵٫
۱۷ . همان.
۱۸ . الفصول المهمة، ص۱۴۷؛ العوالم، ج ۱۶، ص۱۰۵، ح۲٫
۱۹ . انفطار / ۸٫
۲۰ . المناقب، ج۴، ص۲؛ تفسير نورالثقلين، ج۵، ص۵۲۲، ح۱۱٫
۲۱ . الدّر المنشور، جلال الدين سيوطي، ج۲، ص۲۰۲؛ بحارالانوار، ج۹۲، ص۳۱۰، ح۳؛ موسوعة كلمات الامام الحسن(عليه السّلام)، بخش عقايد، ص۳۷۳٫

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
7 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .