کریم الثقلین( ویژگی امام حسن در قرآن)

small_emam-hasan-23_0.jpg
از آنجا که پیامبر توصیه به تمسک به ثقلین نموده است، بر این شدیم که نگاهی به کرم کریم اهل بیت علیه السلام با توجه به قرآن کریم داشته باشیم.
که در آخر به این نتیجه رسیدیم که کریم مهمان نواز، با تقوا، نجات دهنده جامعه است و از سخن و اعمال بیهوده مطهر است که دعایش مستجاب و دوستی با او واجب است.
کلید واژه: قرآن کریم،امام حسن، مناقب

تعریف لغوی
هر گاه انسان با واژه«كرم» وصف شود در آن صورت اسمى است براى اخلاق و افعال پسنديده‏اى كه از انسان ظاهر ميشود و واژه «كريم» تا وقتى كه آن اخلاق و رفتار ظاهر نشود گفته نميشود.( مفردات ج4 ص12)
صفت كرم و بخشندگى مثل صفت جوانمردى است جز اينكه جوانمردى و حريت در خوبيهاى كوچك و بزرگ هر دو بكار مي رود ولى«كرم» گفته نميشود مگر در نيكى‏ها و محاسن بزرگ‏.(همان)

افراد کریم در قرآن
آیه اول
« وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَ جَاءَهُمْ رَسُولٌ كَرِيم‏؛ما پيش از اينها قوم فرعون را آزموديم و رسول بزرگوارى به سراغشان آمد»(دخان/17)
در تعقيب آيات14 الی 16 كه سخن از سركشى مشركان عرب و عدم تسليم آنها در مقابل حق مى‏گوید،این آیه به نمونه‏اى از امم پيشين كه آنها نيز همين مسير را طى كردند و سرانجام به عذابى دردناك و شكستى فاحش مبتلا شدند، اشاره مى‏كند، تا هم تسلى خاطرى باشد براى مؤمنان و هم تحديدى براى منكران لجوج و آن داستان موسى و فرعون است، مى‏فرمايد:" ما قبل از اينها قوم فرعون را آزموديم" (وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ). در اين هنگام رسول بزرگوارى به سراغ آنها آمد" (و جاءهم رسول كريم). (تفسير نمونه، ج‏21، ص: 168)
منظور از « فتنّا»احتمالا آزاد سازى مردم و ترك بهره‏كشى و تحقير توسط فرعونيان(تفسیر نور ج10 ص494) است و خداوند در این آیه موسی را به این دلیل کریم می خواند. " كريم" از نظر خلق و خوى،" كريم" از نظر ارزش و بزرگوارى در پيشگاه حق، و" كريم" از نظر اصل و نسب. (پیشین.)

آیه دوم

« إِنَّ أَكْرَمَكمُ‏ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَئكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِير؛گرامى‏ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست خداوند دانا و آگاه است‏ » (حجرات/13)
در آیه 13 سوره حجرات ترکیبی از دو کلمه تقوا و کریم بودن دیده می شود.از این ترکیب نکات زیر برداشت می شود:
1- راه کریم شدن در نزد خداوند، داشتن تقوا است؛ پیامبر- صلّى اللَّه عليه و آله- می فرماید : من سرّه أن يكون أكرم النّاس فليتّق اللَّه.( تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب‏ به نقل از أنوار التنزيل ج2 ص411)
2- کسی که صفت کریم بودن را در خود تقویت کند، تقوا نیز در وی تقویت می گردد؛ به عبارت دیگر هر کس کریم است با تقوا هم هست؛ پیامبر- صلّى اللَّه عليه و آله- می فرماید : يا أيّها النّاس، إنّما النّاس رجلان: رجل مؤمن تقيّ كريم على اللَّه، و فاجر شقيّ هيّن على اللَّه.)همان(
3- کرم و بخشش باید مثل تقوا مخفیانه باشد؛(از آنجا كه تقوا يك صفت روحانى و باطنى است كه قبل از هر چيز بايد در قلب و جان انسان مستقر شود، و ممكن است مدعيان بسيار داشته باشد و متصفان كم، در آخر آيه مى‏افزايد:" خداوند دانا و آگاه است" (إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ))

آیه سوم

در سوره ذاریات آیه 24 می خوانیم: «حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ الْمُكْرَمِينَ» كه اين ميهمانان در پيشگاه پروردگار محترم بودند. (مجمع البيان فى تفسير القرآن‏ ج23ص312)
از مجاهد نقل شده است كه ابراهيم اين فرشتگان را احترام كرده بود، آنان را در جايگاهى رفيع نشانده، خويشتن بخدمت آنان مي پرداخت، زيرا ميهمان افراد محترم هميشه محترم خواهد بود، و ابراهيم از همه مردم عصر خود بزرگوارتر و جوانمردتر بود (همان)و صفت کریم به خاطر احتراماتى است كه ابراهيم براى آنها قائل شد.(نمونه ج22ص344)

آیه چهارم

«إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيم؛كه اين (قرآن) كلام فرستاده بزرگوارى است [جبرئيل امين‏]»‏ (تکویر/19)
در اين آيه و آيات بعد پنج وصف براى «جبرئيل» پيك وحى خدا بيان شده، كه در حقيقت اوصافى است كه براى هر فرستاده جامع الشرائط لازم است.
نخست توصيف او به «كريم» بودن كه اشاره به ارزش وجودى اوست.(نمونه ج5ص423)
آمدن این صفت قبل از صفات دیگر نشان دهنده این است که یک فرستاده و جانشین باید قبل از همه چیز کریم باشد. آری خداوند کریم، قرآن کریم را با فرشته ای کریم بر پیامبری کریم فرستاد.

مناقب کریم اهل بیت در قرآن

آیه تطهیر و کریم اهل بیت

« إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً؛ خداوند فقط مى‏خواهد پليدى و گناه را از شما اهل بيت ع دور كند و كاملا شما را پاك سازد»
تعبير" اهل البيت" به اتفاق همه علماى اسلام و مفسران، اشاره به اهل بيت پيامبر ص است، و اين چيزى است كه از ظاهر خود آيه نيز فهميده مى‏شود، چرا كه" بيت" گرچه به صورت مطلق در اينجا ذكر شد، اما به قرينه آيات قبل و بعد، منظور از آن، بيت و خانه پيامبر ص است.(تفسیر نمونه ج17 ص249)
جمله" يريد" اشاره به اراده تكوينى پروردگار است، و گرنه اراده تشريعى، و به تعبير ديگر لزوم پاك نگاهداشتن خويش، انحصارى به خاندان پيامبر ص ندارد، و همه مردم بدون استثناء به حكم شرع موظفند از هر گونه گناه و پليدى پاك باشند.(همان) تعبير به" انما" كه معمولا براى حصر است، دليل بر اين است كه اين موهبت ويژه خاندان پيامبر (ص)است.(همان)
بعضى از مفسران آيه را شامل همه خاندان پيامبر اعم از مردان و همسران او دانسته‏اند.از سوى ديگر روايات بسيار زيادى كه در منابع اهل سنت و شيعه وارد شده شمول همه خاندان پيامبر (ص) را نفى مى‏كند و مى‏گويد: «مخاطب در آيه فوق منحصرا پنج نفرند: پيامبر ص، على ع و فاطمه ع و حسن ع و حسين ع.»
در مجمع البیان جلد20 صفحه 111 می خوانیم:
«ابو حمزه ثمالى در تفسيرش گويد: حديث كرد مرا حوشب از ام سلمه گويد، فاطمه عليها سلام نزد پيغمبر (ص) آمده و حريره‏اى براى آن حضرت آورد، پيامبر فرمود شوهرت و دو پسرت را بخوان، پس فاطمه آنها را آورده و از آن حريره خوردند آن گاه پيغمبر كساء خيبرى را بر سر آنان انداخته و گفت‏: «اللّهم هؤلاء اهل بيتى و عترتى فاذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهيرا؛بار خدايا اينان خاندان و خويشان منند، پس از ايشان پليدى را ببر و ايشان را پاك كن پاك كردنى».ام سلمه گويد: پس گفتم يا رسول اللَّه و من با ايشانم، فرمود تو بخير و سعادتى.»
همچنین ایشان در مأثوراتی که نقل می کند از حاکم حسکانی نیز می نویسد:
« و خبر داد ما را سيد ابو الحمد گفت حديث كرد ما را ابو القاسم حسكانى گفت حديث كرد ما را از ابى بكر سبيعى گفت حديث كرد ما را ابو عروه هراتى گفت حديث كرد ما را ابن مصفّا گفت حديث كرد ما را عبد الرحيم بن واقد از ايّوب بن سيار از محمد بن منكدر از جابر گفت اين آيه نازل شد بر پيغمبر (ص) در حالى كه در خانه نبود مگر فاطمه و حسن و حسين و على عليهم السلام، إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ پس پيغمبر (ص) گفت: اللّهمّ هؤلاء اهل بيتى و عترتى ...»
پس به اعتراف عامه و خاصه ایشان یکی از پنج تن است که مطهّر شده از رجس است که اگر کریم نباشد نقض تطهیر است.

آیه مباهله و آن حضرت

«فَمَنْ حَاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبين‏؛ هر گاه بعد از علم و دانشى كه (در باره مسيح) به تو رسيده، (باز) كسانى با تو به محاجّه و ستيز برخيزند، به آنها بگو: بياييد ما فرزندان خود را دعوت كنيم، شما هم فرزندان خود را ما زنان خويش را دعوت نماييم، شما هم زنان خود را ما از نفوس خود دعوت كنيم، شما هم از نفوس خود آن گاه مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم‏»(آل عمران/61)
به اعتراف عامه و خاصه فقط او و حضرت امام حسین (ع) مراد پروردگار از کلمه «أبنائنا» درآیه شریفه مباهله است.(رک:جامع البیان ج3ص408،سنن الترمذی ج5ص302،الدر المنثور ج2ص39و التبیان ج2ص484،الخصال للصدوق ص576 و...)
او کسی است که در مباهله با نصاری ثابت شد که آنقدر نزد خدا کریم و گرامی است «که اگر دست به دعا بردارد اراده او به امری وابسته است که« إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُون‏».»(زینت عرش خدا ص14)

آیه مودت و آن حضرت

از نظر روايات شيعه و سنى اتفاق دارند كه اين آيه درباره اهل‏بيت( ع) نازل شده و طبق اين آيه مودت و دوستی آنان را واجب و دشمنى با آنان را حرام ميدانند .(رک: صحيح بخارى جزء 6 در تفسير اين آيه، صحيح مسلم جزء 5 در تفسير اين آيه، صحيح ترمذى جلد 2 صفحه 308،، فضائل ابن حنبل حديث 263، فرائد السمطين باب 26 از سمط ثانى حديث 425 و...)
«ابو حمزه ثمالى از سدى نقل كرده منظور از «اقتراف حسنه» در اين آيه دوست داشتن آل محمد (ص) است.»
«و از طريق صحيح از حسن بن على (ع) روايت شده كه براى مردم خطبه خواند و ضمن خطبه خود فرمود: من از آن خاندان هستم كه خداوند مودّت و دوستى آنان را بر هر مسلمانى واجب كرده ميفرمايد: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‏، وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيها حُسْناً» بجا آوردن حسنه عبارتست از محبت ما اهل بيت» (اين خطبه را حضرت پس از شهادت پدرش امير المؤمنين (ع) براى مردم ايراد فرموده‏اند، و نيز در تفاسير اهل سنّت اقتراف حسنه محبت اهل بيت معرفى شده است {تفسير كشاف و الدر المنثور} )
«اسماعيل بن عبد الخالق از حضرت صادق (ع) روايت ميكند كه فرمودند اين آيه درباره ما اهل بيت و اصحاب كساء نازل شده است»
آیاتی دیگری نیز هست که به همین اکتفا می کنیم.

نتیجه:
با مطالب مذکور، شخص کریم که امام حسن (ع) یک نمونه والای آن است، از صفات زیر برخوردار است:
1- نیکی و محاسن بزرگ را انجام می دهد که از کثرت کرم بعضی از آن اعمال ظاهر می شود.
2- او کسی است که باعث نجات جامعه از فقر، کفر و تاریکی می شود و آنها را به عزت و استقلال می رساند.
3- او گرامی ترین فرد نزد خداست که صفت تقوا با وجود او عجین شده است.
4- بسیار مهمان نواز است و خوش برخورد وخوش مشرب؛ به گونه ای که نه تنها فرشته های رحمت، بلکه فرشته های عذاب هم به او هدیه می دهند.
5- اوست که پلیدی و رجس در درونش راهی ندارد و با آنها بیگانه است. و هیچ عمل باطلی انجام نمی دهد که باعث حبط آن شود. زیرا خدا او را مطهّر نموده.
6- چنین شخصی را نه تنها باید گرامی داشت بلکه دوستی او واجب است و اگر خدا این دوستی را واجب نموده نشان عصمت اوست. و محبت او انسان را از ظلمات به نور می کشاند.

منابع:
1- قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی
2- المفردات في غريب القرآن‏،راغب اصفهانى حسين بن محمد، ترجمه خسروى حسينى سيد غلامرضا‏،انتشارات مرتضوى‏، تهران‏، 1375‏، چ دوم‏
3- تفسير نمونه‏،مكارم شيرازى ناصر، دار الكتب الإسلامية، تهران‏،1374،چ اول‏
4- تفسير نور،قرائتى محسن‏، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن‏،تهران‏، 1383،چ يازدهم‏
5- تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، قمى مشهدى محمد بن محمدرضا،سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏،تهران‏، 1368،چ اول‏
6- زینت عرش خدا نور چشم خاتم انبیا امام حسن مجتبی،خراسانی وحید،مدرسة الامام باقر العلوم،قم،1389،چ اول
7- مجمع البيان فى تفسير القرآن‏،طبرسى فضل بن حسن‏، ترجمه مترجمان‏، انتشارات فراهانى‏،تهران، 1360، چ اول‏

نام نویسنده:

حمید حسینی زاده

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <br><a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
6 + 0 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .