آيه برادري مؤمنان

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصلِحُوا بَينَ أَخَوَيْكمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكمْ تُرْحَمُونَ»؛شأن نزول اين آيه و نيز آيه قبل از آن، درباره اختلافى است كه ميان دو قبيله اوس و خزرج (دو قبيله معروف مدينه) رخ داده بود و همان سبب شد كه گروهى از آنان، به جان هم بيفتند و با هم نزاع كنند. لذا اين آيه براى رفع خصومت و نيز به عنوان يك قانون كلّى و عمومى، براى هميشه و همه جا، نازل شده است. حتّى منحصر در جنگ و قتال نيست؛ بلكه شامل هر گونه نزاع و درگيرى و حتى مشاجرات لفظى بين مؤمنان نيز مى شود. بنابراين با توجه به شأن نزول آيه، مى توان پاسخ سؤال فوق را بدين صورت بيان كرد:
1. وقتى مى گوييم «جنگ و اختلاف ميان دو قبيله رخ داده»، اين بدين معنا نيست كه فقط شامل مردان شده باشد، بلكه تمام افراد قبيله - اعم از مرد و زن و كودك - را شامل مى شود و در واقع همه آنان به نوعى درگير جنگ و نزاع هستند. از اين رو تعبير آيه، شامل تمام افراد قبيله و نيز در مقياس وسيع تر شامل همه مؤمنان (اعم از مرد و زن) خواهد بود. البته بديهى است معمولاً جنگ و درگيرى توسط مردان صورت مى گيرد و زنان و كودكان از حضور مستقيم در درگيرى ها و ميدان كارزار به دورند. بنابراين مى توان گفت: خطاب آيه از اين باب به صورت خطاب به مردان نازل شده است؛ ولى شامل آنهايى نيز مى شود كه در حاشيه اين ميدان كارزار هستند و اين معنا را مى توان از روح كلّى حاكم بر آيه فهميد.
2. خطاب هاى قرآن گاهى در ظاهر، به صيغه مذكّر مى آيند؛ ولى شامل زنان نيز مى شوند و اين را مى توان جزو فرهنگ محاوره قرآنى به شمار آورد؛ همانند تعبيراتى چون «يا ايها الذين آمنوا» كه طبق نظر مفسّران و قرآن پژوهان، شامل زنان نيز مى شود.
3. براساس احاديث معصومين عليهم السلام در اسلام، برادرى تنها اختصاص به مردان ندارد؛ بلكه عمومى است و شامل زنان نيز مى شود. از اين رو چه بسا آيه مورد نظر، در صدد بيان رابطه برادرى و ايجاد اُنس و اُلفت بين مؤمنان باشد كه در اين صورت شامل زنان نيز خواهد بود.
امام على عليه السلام مى فرمايد: «الاخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدؤ الا المتقين»؛ يعنى، مردمان برادرند، اگر برادرى آنان براى غيرخدا باشد، آن برادرى دشمنى است و اين سخن خداى متعال است كه «در آن روز دوستان با هم دشمن اند، مگر پرهيزكاران» ميزان الحكمه، ج 1، ص 70، ح 186.. در اين حديث از واژه «خلق» و «الناس» درباره «الاخلاء» گفته شده است كه اعم از زن و مرد است.
بنابراين با توجه به آيات و روايات، مى توان نتيجه گرفت كه آيه، شامل زنان نيز مى شود. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه ها، كد: 10/500038)